Burlende herten: de herfst begint met een oeroude roep
Een koude ochtend. De mist hangt laag boven de heide. Plotseling klinkt uit de verte een diepe, rauwe brul die door merg en been gaat. Burlende mannelijke edelherten hebben het bos weer overgenomen. De bronsttijd is begonnen.
Een oeroud ritueel
Voor veel natuurliefhebbers is het burlen van de edelherten hét hoogtepunt van de herfst. En terecht. Slechts enkele weken per jaar laten de imposante dieren zich zo nadrukkelijk horen én zien. In die korte periode verandert het bos in een arena waar kracht, ervaring en uithoudingsvermogen bepalen wie zich mag voortplanten.
Burlen is de bronst-roep van het mannelijke edelhert. Met de luide, hese klanken probeert een hert twee doelen tegelijk te bereiken: concurrenten imponeren en hindes aantrekken. Hoe indrukwekkender de roep, hoe groter de kans dat rivalen afhaken zonder dat er gevochten hoeft te worden. Toch blijven confrontaties niet altijd uit. Wanneer twee herten aan elkaar gewaagd zijn, volgt een indrukwekkend schouwspel. De dieren lopen dreigend om elkaar heen, schrapen met hun hoeven over de grond en laten hun geweien met veel geweld op elkaar botsen. Zulke gevechten duren meestal maar enkele minuten, maar kosten enorm veel energie.
Wanneer kun je het burlen beleven?
De bronst begint meestal halverwege september en duurt tot de eerste week van oktober. De exacte timing verschilt per jaar en hangt samen met de hoogte, temperatuur, daglengte en de conditie van de dieren. Vroeger op het jaar blaffen de reebokken terwijl de bronst-roep van de damherten eerder in de periode oktober-november te horen is.
De meeste activiteit vindt plaats tijdens de schemering. Vooral op frisse, windstille ochtenden klinkt het burlen kilometers ver door het bos. Ook vlak na zonsondergang zijn de herten bijzonder actief. Midden op de dag zoeken ze meestal de rust op.
De bronst in cijfers
|
Waar kan je burlende herten horen en zien?
Nederland:
Wie in Nederland de grootste kans wil maken, kan eigenlijk niet om de Veluwe heen. Hier leeft de grootste populatie wilde edelherten van het land. Uitgestrekte bossen, heidevelden en open wildweiden vormen het perfecte leefgebied.
Enkele van de beste locaties zijn:
- Nationaal Park De Hoge Veluwe
- Nationaal Park Veluwezoom
- Planken Wambuis
- Deelerwoud
- Radio Kootwijk
- Hoog Buurlo
- Leuvenumse Bossen
Voor fotografen zijn vooral de open heidevelden rondom Hoog Buurlo en Radio Kootwijk geliefd. De kans is hier groot dat burlende herten zich in het eerste ochtendlicht laten zien.
Ook de Oostvaardersplassen behoren tot de absolute top. Dankzij het open landschap zijn de dieren vaak beter zichtbaar dan in dicht bos. Maar vrij kunnen ze zich niet bewegen. De controverse rond dit gebied (overbevolking en hongersnood) was groot in het verleden.
In Limburg vormt het Weerterbos een rustiger alternatief. De populatie is kleiner, maar juist daardoor is het gebied minder druk bezocht.
België: de Ardennen als openluchtarena
In België zijn de Ardennen dé bestemming tijdens de bronst. Zones met veel natuurlijk loofbos met stukjes veen of heide zijn interessanter dan zones met alleen naaldbos en met prikkeldraad afgesloten weiland. Wil je een hoge zekerheid, kies dan voor een formule in een wildpark ("Parc à Gibier", "Parc Animalier") of kies voor een excursie met een begeleider.
De bossen van Saint-Hubert, de Semois-vallei, le Forêt d'Anlier, de Amblève-vallei, Herzogenwald, de Oost-kantons ... zijn allemaal prima keuzes. Op eigen houtje, met een gids, of in een arrangement met overnachting : alles is mogelijk.
In Vlaanderen en ook in Wallonië ten noorden van Samber / Maas is de natuur niet grootschalige genoeg. Ook in bijvoorbeeld het Meerdaalbos of Zoniënwoud is het edelhert niet aanwezig en is de ree de enige hertensoort. De bronst van de reeën is in augustus ; de bronst-roep is een discreet blafje.
Frankrijk: waar de bronst een nationaal evenement is
Frankrijk beschikt over uitgestrekte bossen waarin duizenden edelherten leven.
Het beroemdste gebied is zonder twijfel het Domaine de Chambord in de Loirestreek. Vanaf speciale observatiepunten, in de publiek toegankelijke bossen rond het beroemde renaissancekasteel, zijn burlende herten vaak goed te zien.
Ook de bossen van de Sologne, de Morvan, de Vogezen, de Jura en de Franse Ardennen bieden uitstekende kansen.
Er is een speciale website om voor heel Frankrijk de bronst op te volgen en tips te geven. Kijk hier voor informatie voor de regio van jouw keuze.
Duitsland:
De grootste concentraties aan edelherten ("Rothirsch") zijn te vinden in de uitgestrekte bos- en heidegebieden van de Eifel, Pfälzerwald, Harz en het Zwarte Woud. In deze gebieden zijn er tijdens de bronst vaak bijkomende eisen naar de wandelaars. Sommige paden worden gesloten en er is een tijdelijk verbod op honden of op wandelen voor zonsopgang / na zonsondergang. Tegelijkertijd loodsen de nationale parken je duidelijk naar de beste uitzichtspunten. Die van de Eifel bij Dreiborn is een erg gekende.
De in Duitsland meest gehypte plek ligt verderop, het Nationalpark Vorpommersche Boddenlandschaft, een gebied van heide, bossen, schorren, laagveen aan de Duitse Oostzeekust ten noorden van Berlijn.
Engeland: keuze tussen estates en wilderness
Ook Engeland heeft een aantal gebieden met grote groepen herten. Veel ervan waren ooit (of zijn nog steeds) te vinden op uitgestrekte privédomeinen van de upper class. Deze parken zijn specifiek aangelegd en onderhouden voor onder meer deze herten. Heel populaire zijn Bushy Park en Richmond dicht bij Londen. Zie ook deze overzichten van de National Trust en van de British Deer Society.
Je kansen om herten in perfecte omstandigheden te observeren zijn een stuk kleiner in "échte" natuurgebieden. Daar staat dan weer tegenover dat de totaalervaring van een lange hike in de prachtige herfstkleuren veel meer voldoening geeft. Exmoor is dan wellicht de beste keuze, daar vind je de grootste in het wild levende groep herten. Wil je meer zekerheid, bouw dan een dag in met een safari met een jeep of per paard.
Praktische tips om je kansen te vergroten
Ga naar een wildpark
In een wildpark kan je het hele jaar door de groep herten in een min of meer natuurlijke omgeving benaderen. Ook tijdens de bronst. Al dan niet samen met een overnachting, lekker eten enzovoort. De glamping versie. In België zijn Han-sur-Lesse, La-Roche-en-Ardennes en Saint-Hubert de voornaamste. In Frankrijk is er in elk bosrijk departement wel eentje, de site van Anigaido probeert het overzicht te houden.
Ga op pad samen met een ervaren begeleider
Een lokale gids kent de vaste bronstplaatsen, weet hoe je dieren benadert zonder ze te verstoren en vertelt onderweg over het gedrag van de herten.
In Nederland organiseren de Boswachters van Staatsbosbeheer ieder jaar bronst excursies op de Veluwe en in de Oostvaardersplassen. Ook Natuurmonumenten en verschillende IVN-afdelingen bieden wandelingen aan. In de Ardennen is er een erg divers aanbod, deze website houdt het overzicht.
Veel van deze excursies zijn al maanden op voorhand volgeboekt.
En op jezelf ?
1. Sta vroeg op
Het eerste uur na zonsopkomst is vaak het meest spectaculair. De herten zijn actief en de kans op mist zorgt bovendien voor prachtige foto's. Je kan ook 's avonds net voor zonsondergang je kansen wagen.
2. Controleer de wind
Herten vertrouwen vooral op hun neus. Sta altijd met de wind in je gezicht. Anders ruiken de dieren je al voordat je ze hebt gezien.
3. Kies rustige kleding
Draag donkere, natuurlijke kleuren zonder ritselende stoffen. Vermijd parfum of sterk geurende zonnebrand. Geen licht van telefoons, frontals of zaklampen.
4. Neem een goede verrekijker mee
Een verrekijker van 8×42 of 10×42 is ideaal. Zo kun je voldoende afstand houden zonder details te missen.
5. Heb geduld
Wie na tien minuten alweer verder loopt, mist vaak het mooiste moment. Zoek een rustige plek, blijf stil en geef de natuur de tijd.
6. Laat de hond thuis
7. Respecteer de dieren
Tijdens de bronst verbruiken mannelijke herten enorm veel energie. Elke verstoring kost kracht die nodig is voor de voortplanting. Houd daarom altijd ruime afstand, blijf op de aangegeven paden en volg de aanwijzingen van boswachters. Wil je foto's maken, kies dan voor een goede camera zonder flits.
Meer informatie
Zoeken in andere talen :
- Bronst van de Herten - Brame des Cerfs - Hirschbrunft - Red deer Rut
- Burlen - Bramer - Röhren - Bellowing/roaring
De beste website voor Frankrijk : brame-du-cerf.com. Heel compleet, alle tips nog wat verder uitgewerkt, interactieve kaart om met waarneming vanaf half september en nog veel meer.
Een prachtig artikel dat met veel empathie beschrijft hoe de herten zich voelen tijdens de bronst. Op Walkhighlands.
Een bivaktocht tijdens de bronst
Om de herten niet te storen bivakkeer je best op de gewone populaire bivakplekken, dicht bij de GR-paden, drinkwaterpunten, bothies / bivakhutten. En ga je 's morgens vroeg verder op verkenning op die enkele dagen van jouw tocht dat het weer ideaal is en er herten in de buurt zijn.
De bronst in noordelijke en in berggebieden komt een paar weken later dan in het laagland. Plan die bivaktocht tijdens de bronst dus erg flexibel en pas je voortdurend aan aan het weer. Bij helder windstil weer kan je hopen op erg actieve herten. Maar begin oktober kan je even goed in de eerste winterprik terechtkomen met wat eerste sneeuw of een laagje ijs op de tent.
Zelfs al kan je de herten niet zien is een bivak, waar het lijkt alsof zelfs de grond mee gaat trillen op de vibraties van het burlen, zonder meer indrukwekkend.
Enkele gebieden waar je een bivaktocht in de herfst kan combineren met goede kansen op het beleven van de bronst :
- De Schotse Highlands. Je neemt best een windvaste tent mee : de beste bivakplekken tijdens de bronst zijn immers op de kammen tussen 2 valleien. De herten troepen samen op de bodems van de glens.
- De Vogezen. Meer nog dan tijdens de rest van het jaar respecteer je bij de keuze van de bivakplek de beschermde zones en stiltegebieden waar bivak afgeraden / verboden wordt.
- De Chartreuse of de Vercors in de Franse Alpen. De beste plekken zijn de wat lager gelegen grote open plekken. Kies voor de Vercors dus voor een atypische trektocht langs bv. Ambel, Vassieux en Bouvante eerder dan een van de klassieke rondjes op de Hauts-Plateaux en de Glandasse.
- Het Centraal Massief.
Hoe doe je het veilig ?
Houd afstand en verstoor de herten niet
100 m afstand is een goede vuistregel. Dichter dan 50 m is zonder meer problematisch - doe dat niet.
Mannetjesherten staan tijdens de bronst eindeloos veel scherper dan tijdens de rest van het jaar. Alles wat ze als een bedreiging zien, en dan vooral voor de groep hindes die ze als de hunne beschouwen, wordt aangepakt. In de eerste plaats andere mannetjesherten, maar ook opdringerige mensen. De eerste stap is burlen, de tweede stap is zijdelings lopen en aanstaren (zie foto bovenaan), de derde stap is aanvallen. Zodra je merkt dat stap 2 zich voordoet, trek je je rustig terug. Hard weglopen of een bal van jezelf maken, zijn foute reacties.
In sommige streken is het jachtseizoen al geopend
In Frankrijk is in veel gebieden het jachtseizoen al geopend tijdens de bronst. Afhankelijk van de regio kunnen stukken bos afgesloten worden voor drijfjachten. Waar dat niet zo is houd je best een oranje (!) hesje bij de hand dat je aantrekt zodra er indicaties zijn dat er jagers actief zijn in hetzelfde gebied.
In Schotland vallen de bronst en het jachtseizoen min of meer samen. De gekende paden en de kammen blijven toegankelijk maar in veel estates is een tijdelijk toegangsverbod tijdens jachtpartijen. Check dit vooraf op bv. de website van de Outdoor access code.
Eet en drink vooraf en kleed je warm
De mooiste beleving heb je bij de schemering op de eerste frisse morgens van de herfst. Kleed je daar ook op. Ook al is het overdag nog T-shirt weer. Tijdens het observeren van de herten wil je geen eten / geen warme dranken uithalen : de geur en het geritsel zijn te storend. Doe dus maar een uitgebreid ontbijt vooraf.